Differenza bejn ir-reviżjonijiet ta' "Pesta s-sewda"

l-ebda taqsira
Jaħsbu li l-pesta s-sewda f'ħames snin kienet il-kawża tal-mewt ta' nofs il-populazzjoni tal-Ewropa, xi 25 miljun ruħ. <ref> Fra Bruno Halioua, ''Histoire de la médecine'' 2004, Masson ISBN:2294010566
[http://books.google.com/books?id=I2iwJDj8G7MC&printsec=frontcover&output=text#PPA103,M1 Kapitlu: La grande peste ou peste noire]
</ref>, u x'aktarx l-istess numru fl-Asja, jiġifieri xi 50 miljun b'kollox. Il-pesta s-sewda kellha konsegwenzi permanenti fuq iċ-ċivilizazzjoni Ewropea, iżjed u iżjed billi wara din l-ewwel mewġa, il-marda reġgħet dehret f'bosta mill-pajjiżi milquta (per eżempjupereżempju bejn l-1353 u l-1355 [[Franza]], bejn l-1360 u l-1369 l-[[Ingilterra]], etc.)
 
==L-epidemji ta' qabel==
Il-pesta bubonika kien tidher b'mod endemiku fl-[[Asja ċentrali]], u żgur li kienu l-gwerer bejn il-[[Imperu Mongolu|Mongoli]] u ċ-[[Ċina|Ċiniżi]] li kkawżaw l-epidemija. Tfaċċat fl-1334 fil-provinċja Ċiniża ta' [[Hubei]] u infirxet bil-ħeffa mal-provinċji tal-inħawi ([[Jiangxi]], [[Shanxi]], [[Hunan]], [[Guangdong]], [[Guangxi]], [[Henan]] u [[Suiyuan]], provinċja antika ikkontestata bejn l-imperi Mongolu u Ċiniż).
 
Fl-1346, it-[[Tatari]] assedjaw il-belt ta' [[Caffa]], fuq ix-xatt tal-[[Baħar Iswed]], fil-[[Krimea]], port importanti fuq it-triq bejn il-Lvant mbiegħed u l-Punent Ewropej, fejn kien hemm ħafna merkanti [[GenovaĠenova|ĠenoviżiĠenwiżi]]. L-epidemija, miġjuba mill-[[Asja ċentrali]] mill-[[Mongoli]] laqtet kemm l-assedjanti u kemm l-assedjati, għax il-Mongoli sparaw l-kadavri bil-katapulti ġewwa s-swar biex jinfettaw il-belt.
 
L-assedju waqaf għax ma' kienx hemm biżżejjed ġellieda b'saħħithom. Ġenova u t-Tatari iffirmaw armistizju u l-bastimenti ĠenoviżiĠenwiżi telqu mill-belt u ferrxu l-pesta f'kull port fejn waqfu. Il-marda waslet [[Messina]] f'Settembru 1347<ref>Deskritta minn [[Michele de Piazza]] fil-kronaki tiegħu ''Historia Secula ab anno 1337 ad annum 1361''</ref>, [[GenovaĠenova]] u [[Marsilja]] f'Diċembru tal-istess sena. [[Venezja]] intlaqtet f'Ġunju 1348. F'sena kullimkien fil-[[Mediterran]] kien intlaqat.
 
Minn hemm, il-pesta ħarbtet l-[[Ewropa]] kollha min-nofsinhar għat-tramuntana, iżjed u iżjed billi sabet art tajba: il-populazzjoni ma kelliex l-[[antikorpi]] kontra dan il-varjanti tal-[[baċillu]] tal-pesta, u kienet iddgħajfet bil-[[karistija|karistiji]] repetuti,<ref>l-iżjed il-ġuħ il-kbir tal-1315 sal-1322</ref> mill-epidemji <ref>l-iżjed it-[[tifu]]</ref> minħabba li l-klima kienet kesħet mill-aħħar tas-seklu XIII, u mill-gwerer<ref>fosthom il-[[Gwerra ta' Mitt Sena]], li bdiet fl-1336</ref>. Fattur ieħor importanti kien il-fatt li fil-punent tal-Ewropa, il-[[far]] kbir mil-Lvant ''Rattus norvegicus'' infirex għad-dannu tal-far żgħir Ewropej ''Rattus rattus'', u l-qtates kienu kważi għebu fis-seklu XIV minħabba s-superstizzjoni u mingħajrhom il-populazzjoni tan-[[nemes]] reġgħet kibret daqs qabel.
Utent anonimu