Differenza bejn ir-reviżjonijiet ta' "San Mattew"

1,816 bytes miżjuda ,  9 snin ilu
l-ebda taqsira
(Paġna ġdida: '''Mattew l-Evanġelista''' (מתי/מתתיהו, "Don ta' Jaħwe", Ebrajk: Mattaj jew Mattitjaħu; Grieg: Ματθαῖος, Mattios) kien wieħed mit-tnax -il appostlu ta' Ġesù u ...)
 
[[Stampa:Evangelist-St.-Matthew-And-The-Angel.jpg|thumb|220px|''San Mattew u l-Anġlu'' minn [[Guido Reni]]]]
'''Mattew l-Evanġelista''' (מתי/מתתיהו, "Don ta' [[Jaħwe]]", bl-[[Lingwa Ebrajka|Ebrajk]]: ''Mattaj'' jew ''Mattitjaħu''; bil-[[Lingwa Griega|Grieg]]: Ματθαῖος, ''Mattios'') kien wieħed mit-tnax -il [[appostlu]] ta' [[Ġesù]] u wieħed mill-erba' [[Evanġelista|Evanġelisti]]. Mattew kien Lhudi. X’aktarxX'aktarx li kien mill-Galilija. Bla dubju kien raġel għani. Huwa l-istess persuna li San Mark u San Luqa jsejħulu Levi.
== Pubblikan ==
 
Bi professjoni kien Pubblikan[[pubblikan]], jiġifieri wieħed li jiġbor it-taxxi mingħand il-Lhud u jgħaddihom lill-ħakkiema tagħhom ir-Rumani. Dan kien fi żmien [[Erodi Antipa]]. Il-Lhud ma kinux jaħmluhom lill-pubblikani, għax barra milli kienu aġenti tal-Gvern Ruman, kellhom il-fama li kienu rgħiba u qarrieqa. Għalhekk il-Lhud ma kinux iħalluhom jidħlu fit-tempju u fis-sinagoga. L-ebda Lhudi ta’ ltal-affari tiegħu ma kien ikollu kuntatti magħhom.
== Is-Sejħasejħa ==
 
B'danakollu, darba waħda [[Ġesù]] rah bilqiegħda quddiem il-mejda tat-taxxi, u qallu: ”Ejja"Ejja warajja." Dak qam u mar warajh. (Mt. 9:9) Hekk kienet is-sejħa ta’ San Mattew biex isir wieħed mit-tnax l-Appostli ta’ Ġesù.
Ftit wara, Mattew stieden lil Ġesù għall-ikla fid-dar tiegħu f’Kafarnaumf'[[Kafarnahum]] u stieden ukoll ħafna kolletturi ħbieb tiegħu. X’ħinX'ħin il-Fariżej raw dan ħaduha kontra Ġesù u qalu: ”Għaliex"Għaliex jiekol mal-pubblikani u l-midinbin?" It-tweġiba ta' Ġesù kienet sempliċiment, weġibhom:"It-tabib ma jeħtiġuhx dawk li huma f'saħħithom, iżda l-morda" (Mt. 9-12).
”It-tabib ma jeħtiġuhx dawk li huma f’saħħithom, iżda l-morda”. (Mt. 9-12)
Isem San Mattew insibuh fil-lista ta’ ltal-Appostli. Flimkien mal-Appostli kien xhud tal-qawmien mill-mewt ta’ta' Ġesù;, kien magħhom ukoll meta Ġesù tela’tela' s-sema;, u wara mar magħhom ukoll [[Ġerusalemm]] jitlob u jistenna l-miġja ta’tal-[[Ruħ lil-qodos|Ispirtu s-Santu]].
(Atti 1:13)
== L-Evanġelju ==
 
Dan l-Evanġelju nkiteb madwar is-sena 80. Aktarx li nkiteb f`'Antjokja tas-Sirja, dik il-belt fejn id-dixxipli ta`' Ġesu`Ġesù għall-ewwel darba bdew jissejħu “Kristjani”"Kristjani" (Atti 11,26). Ma nkitibx minn San Mattew l-Appostlu, għalkemm hu msemmi għalih. Inkiteb minn Nisrani li baqa' anonimu. Qabel ma sar Nisrani dan l-awtur kien wieħed mill-Iskribi, jiġifieri għaref Lhudi li kien jistudja tajjeb il-Kotba Mqaddsa, imma mbagħad għaraf li t-tagħlim ta`' Ġesu`Ġesù kien il-milja, il-perfezzjoni ta`' dak li Alla kien għallem f`'dawk il-Kotba, u għalhekk ħaddan ir-reliġjon Nisranija. Kien tassew “Skriba"Skriba li sar dixxiplu tas-Saltna tas-Smewwiet, u għahekk mill-ħażna tiegħu seta`' joħroġ sew il-ġdid u sew il-qadim”qadim" (Mt13,52).
 
Sas-seklu l-ieħor kienu jgħidu li dan l-Evanġelju l-ewwel inkiteb bl-Aramajk, u mbagħad xi snin wara kien maqlub għall-Grieg. Illum l-istudjużi jżommu li nkiteb l-ewwel bil-Grieg.
 
Minkejja li kienu għaddew 50 sena minn mindu Ġesu`Ġesù kien miet u rxoxta, ħafna mill-Lhud kienu baqgħu ma emmnux li Ġesu`Ġesù kien il-Messija. Anzi dawn il-Lhud kienu jagħmlu kull ma jistgħu biex ifixklu lil dawk in-nies ta`' ġenshom li kienu saru Nsara. Kieu jgħidulhom: “Ġesu`"Ġesù ta`' Nazaret ma kienx il-Messija. Aħna għalhekk bqajna nimxu wara Mose`'. Agħmlu bħalna, u temmnux iżjed f`Ġesu`'Ġesù." Dan l-Evanġelju nkiteb biex l-Insara ma jitqarrqux u jitilqu r-reliġjon tagħhom.
Jippreżentah bħala Mose`' il-Ġdid. Jekk fl-imgħoddi Alla kien kellem lill-Lhud permezz ta`' Mose`', issa kellimna b`'wieħed aqwa, jiġifieri Ġesu`Ġesù, li kien tassew il-Messija li fih seħħew il-profeziji tal-Kotba Mqaddsa. Ġesu`Ġesù, mela, huwa l-Għalliem il-Ġdid li Alla jridna nimxu warajh. Kull min irid jogħġob lil Alla, jeħtieġ li jimxi mhux iżjed wara Mose`', imma wara Ġesu`Ġesù. Biex jisħaq fuq din il-verita`', l-Evanġelista jagħmel ħiltu biex juri x-xebħ li kien hemm bejn Ġesu`Ġesù u Mose`'.
 
=== Taqsim tal-Evanġelju ===
 
A. “L# "L-Evanġelju tal-Infanzja”Infanzja" (kap 1 u 2)
B. # Il-Ħajja Pubblika ta`' Ġesu`Ġesù f`'ħames taqsimiet:
(1)## Il-Bidubidu tal-ħajja pubblika u d-Diskors tal-Muntanja (kap 3 sa 7)
(2)## Għaxar mirakli u d-Diskors Missjunarju (8,1 - 11,1)
(3)## Tfixkil u d-DiskorsdDiskors bil-Parabboli (11,2 - 13,52)
(4)## Il-Knisja u d-Diskors fuq il-Knisja (13,53 – 18,35)
(5)## Il-Vjaġġ ta`' Ġesu`Ġesù lejn Ġerusalemm u d-Diskorsdiskors dwar il-qerda ta`' Ġerusalemm u t-tieni miġja ta`' Ġesu`Ġesù (kapi 19 sa 25).
Ċ.# Il-Passjonipassjoni u l-Qawmienqawmien ta' Ġesu`Ġesù (kap 26 sa 28).
 
== Martirju ==
B. Il-Ħajja Pubblika ta` Ġesu` f`ħames taqsimiet:
 
Tradizzjoni tgħid li San Mattew mar jipprietka lil Ġesù fl-[[Etjopja]] (mhux dik tal-Afrika iżda ta’ta' ħdejn il-baħar Kaspju) fejn miet martri.
(1) Il-Bidu tal-ħajja pubblika u d-Diskors tal-Muntanja (kap 3 sa 7)
 
== Patronat ==
(2) Għaxar mirakli u d-Diskors Missjunarju (8,1 - 11,1)
 
San Mattew huwa l-qaddis patrun tal-''accountants''kontabilisti, bankiera, ''bookkeepers'', ''stock brokers'' andu taxtal-kolletturi collectorstat-taxxa.
(3) Tfixkil u d-Diskors bil-Parabboli (11,2 - 13,52)
 
[[Kategorija:Qaddisin tat-Testment il-Ġdid]]
(4) Il-Knisja u d-Diskors fuq il-Knisja (13,53 – 18,35)
[[Kategorija:Evanġelisti]]
 
[[Kategorija:Appostli]]
(5) Il-Vjaġġ ta` Ġesu` lejn Ġerusalemm u d-Diskors dwar il-qerda ta` Ġerusalemm u t-tieni miġja ta` Ġesu` (kapi 19 sa 25).
 
Ċ. Il-Passjoni u l-Qawmien ta' Ġesu` (kap 26 sa 28).
 
 
== Martirju ==
 
Tradizzjoni tgħid li San Mattew mar jipprietka lil Ġesù fl-Etjopja (mhux dik tal-Afrika iżda ta’ ħdejn il-baħar Kaspju) fejn miet martri.
 
== Patronat ==
 
[[ang:Mattheus se Godspellere]]
San Mattew huwa l-qaddis patrun tal-''accountants'', bankiera, ''bookkeepers'', ''stock brokers'' and tax collectors
[[ar:متى]]
[[an:Sant Mateu apóstol]]
[[arc:ܡܬܝ ܡܟܣܐ]]
[[be:Мацвей, евангеліст]]
[[bo:སྐྱེས་ཆེན་དམ་པ་མད་ཐཱ།]]
[[br:Mazhev (avielour)]]
[[bg:Матей (евангелист)]]
[[ca:Mateu apòstol]]
[[cs:Matouš (evangelista)]]
[[cy:Mathew]]
[[da:Matthæus]]
[[de:Matthäus (Evangelist)]]
[[et:Matteus]]
[[el:Απόστολος Ματθαίος]]
[[en:Saint Matthew]]
[[es:Mateo el Evangelista]]
[[eo:Sankta Mateo]]
[[fa:متی]]
[[fr:Matthieu (apôtre)]]
[[ga:Naomh Matha Soiscéalaí]]
[[gl:Mateo o Evanxelista]]
[[ko:마태오]]
[[hy:Մատթեոս առաքյալ]]
[[hr:Sveti Matej]]
[[id:Matius]]
[[it:Matteo apostolo ed evangelista]]
[[he:מתי]]
[[ka:მათე მახარებელი]]
[[sw:Mtume Mathayo]]
[[la:Matthaeus (apostolus)]]
[[lt:Apaštalas Matas]]
[[jbo:mataios]]
[[hu:Máté apostol]]
[[mk:Апостол Матеј (Евангелист)]]
[[nl:Matteüs (apostel)]]
[[ja:マタイ]]
[[no:Evangelisten Matteus]]
[[nn:Evangelisten Matteus]]
[[pms:Maté (apòstol)]]
[[pl:Mateusz Ewangelista]]
[[pt:Mateus (evangelista)]]
[[ro:Matei Evanghelistul]]
[[ru:Левий Матфей]]
[[sc:Matteu]]
[[simple:Matthew the Evangelist]]
[[sk:Matúš (apoštol)]]
[[sl:Sveti Matej]]
[[sr:Матеј Јеванђелиста]]
[[sh:Apostol Matija]]
[[fi:Matteus (evankelista)]]
[[sv:Matteus]]
[[tl:Mateo ang Ebanghelista]]
[[th:มัทธิวผู้ประกาศข่าวประเสริฐ]]
[[uk:Євангеліст Матвій]]
[[vec:San Mateo]]
[[vi:Mátthêu, Tông đồ Thánh sử]]
[[zh:馬太]]