Differenza bejn ir-reviżjonijiet ta' "Santa Sede"

42 bytes imneħħija ,  9 snin ilu
l-ebda taqsira
m (r2.6.3) (robot Adding: sr:Света Столица)
{{WIP|Jmasini}}
[[Stampa:Coat of arms of the Vatican City.svg|150px|right|thumb|Emblema tal-[[Belt tal-Vatikan]]]]
Is-'''Santa Sede''' (bil-[[Lingwa Latina|Latin]]: ''Sancta Sedes'') hi l-[[ġurisdizzjoni episkopali]] tal-[[Knisja Kattolika]] ġewwa [[Ruma]], bl-[[Isqof]] tagħha jkun il-[[Papa]]. Hi l-ogħla u l-ewwel sede episkopali tal-Knisja Kattolika, u tifforma l-gvern ċentrali tal-Knisja. GħalekkGħalhekk, is-Santa Sede tidher u titkellem fuqdwar kwistjonijiet diplomatiċi u kwistjonijiet oħra, f’isem il-Knisja Kattolika kollha kemm hi. Is-Santa Sede hi ukollwkoll rikonoxxuta milmid-liġidritt internazzjonali bħala entita’entità sovrana, immexxija mill-Papa, u li magħha jistgħu jitwettqu relazzjonijiet diplomatiċi.
 
Għalkemm ħafna drabi riferuta bħala “ill-Vatikan”“Vatikan”, is-Santa Sede m’hijiexmhijiex l-istess entita’entità bħall-[[Vatikan|Istat tal-Belt tal-Vatikan]], li daħal fl-eżistenza biss fl-1929, filwaqt li s-Santa Sede tmur lura għall-ewwel żminijiet Kristjani. L-ambaxxaturi m’humiexmhumiex assenjati għall-Istat tal-Belt tal-Vatikan, iżda għas-Santa Sede, u r-rapreżentantirappreżentanti tal-Papa għall-istati u l-organizzazzjonijiet internazzjonali m’humiexmhumiex rikonoxxuti bħala rapreżentantirappreżentanti tal-Istat tal-Belt tal-Vatikan, iżda tas-Santa Sede.
 
Għalkemm kull [[sede episkopali]] hi “qaddisa” (“santa”), l-espressjoni “is-Santa Sede” hi normalment użata internazzjonalment bħala metonimu (kif ukoll filfid-[[liġidritt kanonikakanoniku]] tal-Knisja Kattolika) sabiex tirreferi għas-Sede ta’ Ruma, fid-dawl tal-gvern ċentrali tal-Knisja Kattolika. Is-Santa Sede legalment għandha bosta similaritajietaspetti li jixbhu mallill-kuruna fil-monarkiji sekulari Kristjani.
 
== Organizzazzjoni ==
 
Il-Papa jiggverna l-Knisja Kattolika mill-[[Kurja Rumana]]. Il-Kurja Rumana tikkonsisti f’kumpless ta’ uffiċjiuffiċċji li jamministraw l-affarijiet tal-knisja fl-ogħla livell tagħhom, li jinkludu s-[[Segretarjat tal-Istat]], disgħadisa' Kongregazzjonijiet, tletttliet Tribunali, ħdax –ilħdax–il Kunsill Pontifiċju, u sebgħaseba' Kummissjonijiet Pontifiċji. Is-Segretarjat tal-Istat, taħt il-Kardinal Segretarju tal-Istat, jidderieġi u jikkordinajikkoordina l-Kurja. L-okkupant preżenti, il-Kardinal [[Tarcisio Bertone]], hu l-ekwivalenti ta’ prim ministru fil-ġerarkija tas-Santa Sede. L-Arċisqof [[Dominique Mamberti]], Segretarju tas-Sezzjoni għar-Relazzjonijiet mal-Istati fis-Segretarjat tal-Istat, hu l-ekwivalenti ta’ ministru tal-affarijiet barranin. Bertone u Mamberti ġew innominati fil-karigi rispettivi tagħhom mill-Papa Benedittu XVI f’Settembru 2006.
 
Is-Segretarjat tal-Istat hi l-unika entita’entità tal-Kurja li tinsab fil-Belt tal-Vatikan. L-oħrajn jinsabu f’binjiet f’partijiet differenti ta’ Ruma, u għandhom [[drittijiet extraterritorjali]] simili għal dawk ta’ ambaxxata.
 
[[Stampa:Ombrellino-keys.svg|thumb|150px|right|Arma tas-Santa Sede waqt il-perjodu ''Sede Vacante''.]]
Fost l-aktar attivi mill-istituzzjonijiet tal-Kurja, hemm il-[[Kongregazzjoni għad-Duttrina tal-Fidi]], li tħares id-duttrina tal-Knisja Kattolika; il-[[Kongregazzjoni għall-Isqfijiet]], li tikkordinatikkoordina n-nominazzjonijietnomini tal-isqfijiet madwar id-dinja; il-[[Kongregazzjoni għall-Evanġelizzazzjoni tal-Popli]], li tħares l-attivitajiet missjunarji; u l-[[Kunsill Pontifiċju għall-Ġustizzja u l-Paċi]], li jittratta l-paċi internazzjonali u problemi soċjali.
 
TlettTliet tribunali huma responsabbli għall-poter ġudizzjarju. Is-[[SacraSakra Rota]] hi responsabbli mill-kawżi normali, fosthom digrieti għall-annullamenti taż-żwiġijiet. Is-[[Sinjatura Appostolika]] hi l-qorti tal-appell u l-ogħla qorti ekkleżjastika. Il-[[Penitenzjarju Appostoliku]] hu differenti minn dawn it-tnejn u, minflok jittratta każijiet dibattibblidiskutibbli, joħroġ assoluzzjonijiet, dispensi, u indulġenzi.
 
Il-Prefettura għall-Affarijiet Ekonomiċi tas-Santa SeeSede tikkordinatikkoordina l-finanzi tas-Santa Sede u d-dipartimenti tagħha, filwaqt li tissorvelja l-amministrazzjoni tal-uffiċini kollha, irrelevanti mil-livell ta’ awtonomija tagħhom, li jimmaniġjawjamministraw dawn l-istess finanzi. L-aktar importanti fost dawn hi l-Amministrazzjoni tal-Patrimonju tas-Santa Sede.
 
Il-Prefettura tal-IstaffPersunal Papali hu responsabbli mill-organizzazzjoni tal-istaffpersunal papali, l-udjenzi, u ċ-ċerimonji (minbarra dawk strettament liturġiċi).
 
Is-Santa Sede ma tiġix xolta mal-mewt jew ir-riżenja ta’ Papa. Minflok, topera taħt settġabra ta’ liġijiet differenti, imsejjaħ ''sede vacante''. Matul dan l-interregnum, il-kapijiet tad-dekasteri tal-Kurja Rumana (bħal pereżempju l-prefetti tal-kongregazzjonijiet) jiefqu immedjatament milli jokkupaw il-kariga tagħhom, bl-uniċi eċċezzjonijiet ikunu dawk tal-Penitenzjarju Maġġuri, li jkompli joħroġ assuluzzjonijiet u dispensi, u l-[[Camerlengo|Camerlengo tal-Knisja Kattolika Rumana]], li jamministra t-temporalitajiet (e.ż. il-propjetajietproprjetajiet u l-finanzi) tas-Sede ta’ San Pietru matul dan il-perjodu. Il-gvern tas-Sede, u għalekkgħalhekk il-Knisja Kattolika, imbagħad taqa’ fir-responsabbilta’responsabbiltà tal-Kulleġġ tal-Kardinali. IlId-liġidritt KanonikaKanoniku tipprojbixxi lill-Kulleġġ u l-Camerlengo milli jintroduċi affarijiet ġodaġodda fil-gvern tal-Knisja matul dan il-perjodu.
 
Fl-2001, is-Santa Sede kellha dħul ta’ 422.098 billjunbiljun [[Liri Taljani|Lira Taljana]] (madwar 202 milljunmiljun [[Dollaru Amerikan]] dak iż-żmien), u profitt nett ta’ 17.720 billjunbiljun lira Taljana (madwar 8 milljunmiljun Dollaru Amerikan)
 
== Status filfid-liġidritt internazzjonali ==
 
Is-Santa Sede ġiet rikonoxxuta, kemm fil-prattika tal-istati, u kif ukoll fil-kitba ta’ studjużi taltad-liġidritt modernamodern, bħala suġġett taltad-liġidritt internazzjonali, bid-drittijiet u d-dmirijiet simili għall-dawk tal-Istati. Għalkemm is-Santa Sede, bħala entita’entità distanti mill-Istat tal-Belt tal-Vatikan, ma’ma tissodisfax il-kriterjakriterji taltad-liġidritt internazzjonali tal-istati- b’popolazzjoni permanenti, territorju definit, gvern stabbli, u l-kapaċita’kapaċità li tidħol f’relazzjonijiet ma’ stati oħra – il-pussess ta’ personalita’personalità legaliġuridika sħiħa filfid-liġidritt internazzjonali hi murija mill-fatt li s-Santa Sede għandha relazzjonijiet diplomatiċi ma’ 177 stat, li hi membru-stat f’organizzazzjonijiet intergovernattivi internazzjonali varji, u li hi “rispettata mill-kommunita’kommunità internazzjonali tal-Istati Sovrani u trattata bħala suġġett taltad-liġidritt internazzjonali, bil-kapaċita’kapaċità li tidħol f’relazzjonijiet diplomatiċi u li tiħol fi ftiehimftehim ma’ stat jew stati ukoll taħtskont ilid-liġidritt internazzjonali li huma verament kommessi sabiex jistabilixxu u jipperseveraw il-paċi fid-dinja.”
 
== Diplomazija ==
{{leġġenda|#00ff00|Relazzjonijiet oħra}}
{{leġġenda|#Dcc|L-ebda relazzjoni}}]]
Sa miż-żminijiet medjavali, is-sede episkopali ta’ Ruma ġiet rikonoxxuta bħala entita’entità sovrana. Is-Santa Sede (għalkemm mhux l-Istat tal-Belt tal-Vatikan) iżżomm relazzjonijiet diplomatiċi ma’ 178 stat sovran, kif ukoll mal-[[Unjoni Ewropea]], l-[[Ordni Militari Sovran ta’ Malta]], u kif ukoll relazzjonijiet ta’ natura speċjali mal-[[Organizzazzjoni għal-Liberazzjoni Palestinjana]]; 69 mir-relazzjonijiet diplomatiċi tas-Santa Sede jinsabu f’Ruma. Is-Santa Sede għandha 180 missjoni diplomatika permanenti barra, li minnhom 74 huma non-residenzjali, sabiex bosta mill-106 missjonijiet konkreti huma akkreditati f’tnejnfi tnejn jew aktar pajjiżi jew organizzazzjonijiet internazzjonali. L-attivitajiet diplomatiċi tas-Santa Sede huma diretti mis-Segretarjat tal-Istat (immexxi mill-Kardinal Segretarju tal-Istat), permezz tas-Sezzjoni għar-Relazzjonijiet mal-Istati. Hemm 16 –il16–il stat li magħhom is-Santa Sede m’għandiex relazzjonijiet. Is-Santa Sede hi l-uniku suġġett Ewropew għalgħad-LiġiDritt Internazzjonali li għandu relazzjonijiet diplomatiċi mar-Repubblika taċ-Ċina (Tajwan).
 
Is-Santa Sede hi membru ta’ organizzazzjonijiet internazzjonali varji, u gruppi li jinkludi l-Aġenzija Internazzjonali għall-Enerġija Atomika (IAEA), l-Unjoni Internazzjonali tat-Telekomunikazzjoni, l-Organizzazzjoni għas-Sigurta’Sigurtà u l-KoperazzjoniKooperazzjoni fl-Ewropa, u l-Kummissjoni Għolja tan-Nazzjonijiet Uniti għar-ReguġjatiRifuġjati. Is-Santa Sede hi ukollwkoll osservatur permanenti f’organizzazzjonijiet internazzjonali varji, fosthom l-[[Assemblea Ġenerali taltan-ĠnusNazzjonijiet MagħqudaUniti]], il-Kunsill tal-Ewropa, il-[[UNESCO]], l-Organizzazzjoni tal-Kummerċ Dinji (WTO) u l-Organizzazzjoni tal-Ikel u l-AgrikulturaAgrikoltura (FAO)
 
== Relazzjonijiet mal-Belt tal-Vatikan u territorji oħra ==
 
Għalkemm is-Santa Sede hi ferm qrib il-Belt tal-Vatikan, it-territorju indipendenti fuq liema is-Santa Sede hi sovrana, iż-żewġ entitajiet huma separati u distinti. Wara t-teħid tal-Istati Papali mit-Taljani fl-1870, is-Santa Sede ma kellha l-ebda sovrenita’sovranità territorjali. Minkejja l-inċertezza tal-esperti dwar jekk setgħetx tkompli taħdem bħala personalita’personalità indipendenti f’affarijiet internazzjonali, is-Santa Sede kompliet fil-fatt tħaddem id-dritt tagħha li tibgħat u tirċievi rapreżentantirappreżentanti diplomatiċi, iżżomm relazzjonijiet ma’ stati li kienu jinkludu l-qawwiet kbar tar-[[Russja]], [[Prussja]], u Awstrija-Ungerija. Fejn, skont id-deċiżjoni tal-[[Kungress ta’ ViennaVjenna]] tal-1815, in-[[Nunzju]] kien mhux biss membru tal-Korp Diplomatiku, iżda d-Dekan tiegħu, dan l-arranġament kompla jiġi aċċettat mill-ambaxxaturi l-oħra. Fil-kors tal-59 sena matul liema iss-Santa Sede ma kellha l-ebda sovrenita’sovranità territorjali, in-numru ta’ stati li kellhom relazzjonijiet magħha, li kienu naqsu għal sittax, fil-fatt żdiedu għal 29.
 
L-Istat tal-Belt tal-Vatikan inħoloq bit-[[Trattat tal-Lateran]] fl-1229 sabiex “jassigura l-indipendenza assoluta u viżibbli tas-Santa Sede” u “sabiex tiggarantixxi li jkollha sovrenita’sovranità indisputibbli f’affarijiet internazzjonali” (kwotazzjonijiet mit-trattat). L-Arċisqof Jean-Louis Tauran, l-eks Segretarju għar-Relazzjonijiet mal-Istati, qal li l-Belt tal-Vatikan hi “stat ta’ sapportsostenn minuskolu li jiggarantixxi l-ħelsien spiritwali tal-Papa bl-inqas territorju”.
 
Is-Santa Sede, u mhux il-Belt tal-Vatikan, iżżommgħandha relazzjonijiet diplomatiċi mal-istati u tipparteċipa fl-organizzazzjonijiet internazzjonali. Ambaxxati barrann huma akkreditati mas-Santa Sede u mhux mal-Belt tal-Vatikan, u hi s-Santa Sede li tistabilixxitistabbilixxi trattati u konkordati ma’ entitajiet sovrani oħra. Fejn neċessarju, is-Santa Sede tidħol fi trattati f’isem il-Belt tal-Vatikan.
Taħt it-termini tat-Trattat tal-Lateran, is-Santa Sede għandha awtorita’awtorità extraterritorjali fuq 23 sit f’Ruma, u ħames siti Taljani barra minn Ruma, li jinkludu l-Palazz Pontifiċju f’[[Castel Gandolfo]]. L-istess awtorita’awtorità hi estiża taħt liġiid-dritt internazzjonali fuq in-Nunzjatura Appostolika tas-Santa Sede f’pajjiż barrani.
 
== "Santa Sede" u "Sede Appostolika" ==
 
Kull Sede Episkopali hi kkunsidrata “qaddisa” (“santa”). Fil-GriekGrieg, l-aġġettiv “qaddies” jew “sagru” (ἱερά) hu bosta drabi applikat għal kull sede bħala normalita’normalità. Fil-Punent, l-aġġettiv m’huwiexmhuwiex komunamentkomunement miżjud, iżda jifforma part mill-isem uffiċjali ta’ żewġ sede: minbarra ta’ Ruma, il-Bisforiku ta’ Mainz (qabel l-ArċubisforikuArċibisforiku ta’ Mainz) li kellu wkoll pożizzjoni elettorali u primazjali, għandu t-tietlutitolu tas-“Santa Sede ta’ Mainz” (Latin: ''Sancta Sedes Moguntina'').
 
It-terminu “sede” jiġi mil-Latin “sedes”, li jfisser “siġġu”, li jirreferi għat-tron Episkopali (katedrakattedra). It-terminu “Sede Appostolika” jista’ jirreferi għal kull sede mwaqqfa minn wieħed mill-Appostli, iżda, meta użat bl-artiklu definit, hu użat fil-Knisja Kattolika biex jirreferi speċifikament għas-sede tal-Isqof ta’ Ruma, liema Knisja tarah bħala suċċessur ta’ San Pietru, il-kap tal-appostli.
 
== Ħoloq esterni ==
Utent anonimu