Differenza bejn ir-reviżjonijiet ta' "Gżejjer Faroe"

2 159 bytes miżjuda ,  7 snin ilu
l-ebda taqsira
==Annimali==
 
L-annimali domestiċi tal-Gżejjer Faroe huma r-riżultat tal-1,200 sena ta' tgħammir iżolanti. Bħala riżultat, ħafna mill-annimali domestiċi li jinsabu fuq il-gżejjer huma uniċi, għalhekk ma ssibhomx fi bnadi oħra fid-dinja. It-tgħammir domestiku ta' dawn il-gżejjer jinkludi: Il-[[poni Faroiż]], il-[[baqra Faroiża]], in-nagħaġ[[nagħġa Faroiża]], il-[[wiżż Faroiż]] u l-papra Faroiża, li għandhom dehra pjuttost differenti mill-kumplament tal-ispeċi l-oħra preżenti fid-dinja.
 
=== Mammiferi ===
 
Ftit huma l-ispeċijiet ta' Mammiferi terrestjali, li jgħixu fis-salvaġġ tal-Gżejjer Faroe, fil-fatt il-Mammiferi ġew introdotti mill-bniedem. Tlieta mill-ispeċijiet ta' din il-gżira jinsabu f'kompetizzjoni bejniethom, dawn huma l-fenek[[Fenek tal-muntanji]] ( Lepus timidus), il-ġurdien[[Far kannella]] (Rattus norvegicus) u l-ġurdien[[Ġurdien tad-dar]] (Mus musculus domesticus). Minbarra dawn l-ispeċijiet elenkati, darba waħda kien hemm ir-razza tan-nagħġa domestika, li jsejħula l-[[Faroes (nagħġa )|Faroes]] (meħuda mill-emblema[[Emblema ta'tal-Gżejjer danFaroe|Emblema]] intan-nazzjon), varjetà ta' [[nagħġa|nagħaġ]] [[organiżmu salvaġġferali|ferali]] li rnexxielu jissopravivi fuq Little[[Lítla DimunDímun]] sa nofs is-seklu dsatax.<ref>{{ċita ġurnal |url=http://www.biomedcentral.com/content/pdf/1297-9686-13-4-381.pdf |kuljom=Ryder |isem=M. L. |sena=1981 |titlu=A survey of European primitive breeds of sheep |ġurnal=Ann. Génét. Sél. Anim. |volum=13 |kwistjoni=4 |paġni=381–418 [p. 400] }}</ref>
 
 
LIs-arkubaleni[[Siġilli griżi]] (Halichoerus grypus) huma komuni madwar ix-xtut tal-Gżejjer Faroe. Bosta speċi ta' [[ċetaċej]] jgħixu fl-ilmijiet ta' madwar il-gżejjer. Magħrufin l-aktar bħala l-baleni[[Baleni piloti tal-pinen twal (Long-finned Pilot Whales)]] (Globicephala melaena), għadhom jiġu kkaċjati min-nies tal-gżira sal-lum il-ġurnata skont it-tradizzjoni twila tal-lokal. Kultant il-[[Baleni qattiela]] (killerOrcinus whalesorca) jżuru l-[[fjordi]] tal-gżejjer tal-Faroe, però dan huwa avveniment rarissimu.<ref>[http://earthfirst.com/pilot-whales-brutally-slaughtered-annually-in-the-faroe-islands/] ''Earth First website''</ref>
 
==Kultura==
 
L-għeruq tal-kultura tal-Gżejjer Faroe huma imposti fil-kultura [[Pajjiżi Nordiċi|Nordika]]. Il-Gżejjer Faroe kienu f'iżolament totali matul bosta żminijiet mill-fażijiet tal-kultura prinċipali u mill-movimenti storiċi li ġraw fi ħdan l-Ewropa. Dan ifisser, li huma żammew parti kbira mill-kultura tradizzjonali tagħhom. LIl-ilsienlingwa mitkellemmitkelma huwahija l-[[Lingwa Faroiża|Faroiż]], wieħedwaħda mill-ilsna[[lingwi SkandiniviSkandinavi]] insulari li huwa mnissel mill-ilsien arkajk tan-Norveġiżi, mitkellem fl-Iskandinavja matul il-perjodu[[Perjodu tal-Vikingi]], l-oħrajn ikunu: l-[[Lingwa Iżlandiża|Iżlandiż]] u l-ilsienlingwa estintestinta, Nom[[Lingwa Norn|Norn]], lsienlingwa li huwahija maħsubmaħsuba li kienkienet kompletament intelliġibli mill-poplu Faroiż. Sas-seklu 15, lil-ilsienlingwa FaroiżFaroiża kienkienet jinkitebtinkiteb b'ortografija li kienet simili għal dik Iżlandiża u [[Lingwa Norveġiża|Norveġiża]], però wara r-riforma tal-1538, il-mexxejja [[Danimarka|Daniżi]] eskludew din il-forma ta' kitba mill-iskejjel, mill-knejjes u mid-dokumenti uffiċjali. Għalkemm din it-tradizzjoni mitkellma salvat għal 300 sena l-lingwa ma kinitx tinkiteb. Dan ifisser li l-poeżiji u l-istejjer kienu jiġu mgħoddija oralment. Dawn ix-xogħlijiet kienu maqsuma fid-diviżjonijiet segwenti: ævintýr (Stejjer) u f'[[kvæði]] (ballids), fejn ta' sikwit, hija stabbilita l-mużika u ż-żfin tal-medju-evu[[Medju Evu|medjevali]]. Eventwalment dawn ix-xogħlijiet letterarji nkitbu fis-seklu dsatax.
 
==Trasport==
 
Minħabba l-art ġeblija u d-daqs relattivament żgħir tal-Gżejjer Faroe, is-sistema tat-trasport ma kinitx estensiva bħalma kienet f'postijiet oħra fid-dinja. Però issa, is-sitwazzjoni nbidlet u l-[[infrastruttura]] ġiet żviluppata estensivament sabiex tkun tista' taqdi 'l poplu Faroiż bl-aħjar mod possibbli. Xi 80% tal-popolazzjoni tal-gżejjer hija konnessa permezz ta' [[Lista ta 'mini tal-Gżejjer Faroe|mini li jgħaddu minn ġol-muntanji u minn bejn il-gżejjer]], permezz ta' diversi pontijiet u trejqiet li jgħaqqdu l-gżejjer il-kbar mat-tlett igżejjer kbar tal-Grigal flimkien, filwaqt li jgħaqqdu ż-zewġt igżejjer il-kbar l-oħra tan-nofsinhar taż-żona prinċipali b'[[vapur|vapuri]] ġodda. Dawn il-gżejjer jipposjedu toroq eċċellenti li jwassluk lejn kull villaġġ mibni fuq din il-gżira, però dawn it-toroq ma jwasslux lejn is-sebat igżejjer żgħar, li fuq sitta minnhom hemm villaġġ wieħed.
 
[[File:Faroes030417-nasa(2).jpg|thumb|Il-mappa tal-Gżejjer Faroe]]
==Ġeografija==
 
Il-Gżejjer Faroe jifformaw arċipelagu li jikkonsisti minn tmintax-il gżira maġġuri, madwar 655 kilometru 'l bogħod mill-kosta tat-tramuntana tal-[[Ewropa ta' Fuq]], bejn il-baħar[[Baħar Norveġiż]] u l-oċean[[Oċean Atlantiku|Oċean Atlantiku tat-Tramuntana]], xi nofs triq bejn l-[[Iżlanda]] u n-[[Norveġja]], bl-eqreb ġirien ikunu l-gżejjer[[Gżejjer Skoċċiżi tat-Tramuntana]] u tal-[[Gżejjer Skoċċiżi tal-Punent|Punent]]. Il-ko-ordinati tal-Gżejjer Faroe huma {{coord|62°00′T, |00|N|06°47′P|47|W|}}. Il-Gżejjer ikopru żona ta' 1,399 kilometru u m'għandhom l-ebda lagi jew xmajjar maġġuri.<ref name="CIA Factbook"/> Il-kosta hija ta' 1,170 kilometru u l-unika gżira sinifikanti, li hija diżbitata hija Litla[[Lítla DimunDímun]]. Il-gżejjer huma robusti u ġeblija ma' xi qċaċet baxxi; il-kosti huma fil-maġġor parti tagħhom irdum. L-ogħla punt ġeografiku ta' din il-gżira huwa [[Slættaratindur]], li jinsab madwar 882 metru (2,894 pied) 'il fuq mil-livell tal-baħar.
 
===Id-Distanzi tal-eqreb Pajjiżi u Gżejjer===
*[[Rona tat-tramuntanaTramuntana]], Skozja (Diżabitata): {260 kilometru}
*[[Shetland]] ([[Foula]]) (Skozja): {285 kilometru}
*[[Orkney]] ([[Westray]]) (Skozja): {300 kilometru}
==Klima==
 
Il-klima ta' dawn il-gżejjer hija kkaratterizzata bħala waħda Sotto-Artika, skont il-[[klassifikazzjoni tal-klima Köppen]]. Il-karattru ġenerali tal-klima tal-gżejjer huwa influwenzat mill-qawwa sħuna tal-oċean Atlantiku, li tipproduċi l-kurrent[[Kurrent tal-Atlantiku tat-Tramuntana]]. Dan, flimkien mal-moviment kontinwu ta' kwalunkwe sors ta' arja sħuna, jassigura l-moderazzjoni tax-xtiewi (b'temperatura medja ta' 3.0 sa 4.0 gradi jew 37 sa 39°F), filwaqt li s-sjuf huma bierda (b'temperatura medja ta' 9.5 sa 10.5 °C jew 49 sa 51°F. Matul is-sena, il-gżejjer ikunu bir-riħ, bis-sħab u kesħin, b'madwar 260 jum ta' xita annwali. Il-gżejjer jinsabu fil-passaġġ ta' dippressjonijiet, li jiċċaqilqu lejn il-Grigal, u għalhekk dan ifisser li rwiefen qawwija u xita qalila huma possibbli f'kull żmien matul is-sena. Ġranet bix-xemx huma rari iżda jingħad li l-ġranet imċajpra u mdallma huma komuni. L-[[Urugan 'Faith']] ħabat għall-Gżejjer Faroe fil-5 ta' Settembru tal-1966, b'irwiefen li jsostnu madwar il-100 mil kull siegħa(mph), u minn hemm faqqgħet maltempata li waqqfet il-ħidma tas-sistema tropikali. Ir-reġistrazzjoni tal-informazzjoni meteoroloġika tal-Gżejjer Faroe bdiet fl-1867.<ref>http://rdgs.dk/djg/pdfs/101/1/06.pdf Plant production on a Faeroese farm 1813-1892, related to climatic fluctuations {{en}}</ref>
 
==Festi Pubbliċi==
==Referenzi==
{{Referenzi}}
 
== Ħoloq esterni ==
 
; Gvern
*[http://www.tinganes.fo/Default.asp?I=1 Uffiċċju tal-Prim Ministru] (sit uffiċjali).
*[http://www.flb.fo/ Librerija Nazzjonali tal-Gżejjer Faroe]
 
; Informazzjoni ġenerali
*[http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/faroeislands.htm Gżejjer Faroe] fuq ''UCB Libraries GovPubs''.
 
; Turiżmu
*[http://www.visitfaroeislands.com/ Żur il-Gżejjer Faroe] (sit tat-turisti uffiċjali).
*[http://www.faroeislands.com Gwida turistika tal-Gżejjer Faroe]
*[http://www.faroeislandsphoto.com Ritratti mill-Gżejjer Faroe minn diversi fotografiċi]
*[http://replevin.smugmug.com/gallery/1698539 Gallerija ta' ritratti tal-Gżejjer Faroe]
*[http://Nlh.fo/ Dar Nordika] (sit uffiċjali).
*[http://phototravels.net/faroe-islands/ Ritratti tal-Gżejjer Faroe]
 
; Oħrajn
*[http://www.vifanord.de/index.php?id=1&L=1&rd=243343734 vifanord], librerija diġitali li tipprovdi informazzjoni xjentifika dwar il-pajjiżi u żoni Nordiċi u Baltiċi.
*[http://www.foraminifera.eu/faroe.html Faroe Foraminifera], gallerija ta' ritratti (bid-deskrizzjonijiet) ta' 56 kampjuni tal-fawna tal-baħar fond mill-Gżejjer Faroe.
 
{{Kunsill Nordiku}}
14 183

modifiki