Differenza bejn ir-reviżjonijiet ta' "Gżejjer Faroe"

4 127 bytes miżjuda ,  7 snin ilu
l-ebda taqsira
{{Infobox Pajjiż
Il-gżejjer tal-Faroe huma grupp ta' gżejjer u arċipelagu li qegħdin taħt is-sovranità tar-renju Daniż, huma jinsabu bejn il-baħar Norveġiż u l-oċean Atlantiku tat-tramuntana, kważi nofs triq bejn in-Norveġja u l-Iżlanda. Iż-żona totali ta' dawn il-gżejjer hija, bejn wieħed u ieħor ta'1,400 kilometru kwadru, b'popolazzjoni li tammonta għal madwar 50,000 ruħ skont iċ-ċensiment li sar fl-2010. Il-gżejjer tal-Faroe huma awtonomi, voldieri huwa stat li jmexxi lilu nnifsu mingħajr ma jindaħallu stat ieħor fl-affarijiet interni, u dawn il-gżejjer ilhom taħt id-Danimarka sa mill-1948.
|isem_twil_konvenzjonali = Gżejjer Faroe
|isem_nattiv = ''Føroyar'' <small>([[Lingwa Faroiża|Faroiż]])</small><br />''Færøerne'' <small>([[Lingwa Daniża|Daniż]])</small>
|isem_komuni = Gżejjer Faroe
|stampa_bandiera = Flag of the Faroe Islands.svg
|stampa_emblema = Coat of arms of the Faroe Islands.svg
|stampa_mappa = Faroe Islands in its region.svg
|deskrizzjoni_mappa =
|ħolqa_bandiera = Bandiera tal-Gżejjer Faroe
|ħolqa_emblema = Emblema tal-Gżejjer Faroe
|ħolqa_demografija = Demografija tal-Gżejjer Faroe
|mottu_nazzjonali =
|innu_nazzjonali = ''[[Tú alfagra land mítt]]''
|lingwi_uffiċjali = [[Lingwa Faroiża|Faroiż]]{{,}}[[Lingwa Daniża|Daniż]]
|gruppi_etniċi =
|kapitali = [[Tórshavn]]
|latd=62 |latm=00 |latNS=N |lonġd=06 |lonġm=47 |lonġEW=W
|l-ikbar_belt = [[Tórshavn]]
|tip_gvern = [[Demokrazija parlamentari]] taħt [[monarkija kostituzzjonali]]
|titlu_kap1 = [[Monarkija tal-Gżejjer Faroe|Monarka]]
|titlu_kap2 = [[Lista ta' Kummissarji Għolja Daniżi fil-Gżejjer Faroe|Kummissarju Għoli]]
|titlu_kap3 = [[Prim Ministru tal-Gżejjer Faroe | Prim Ministru]]
|isem_kap1 = [[Margrethe II tad-Danimarka|Margrethe II]]
|isem_kap2 = [[Dan M. Knudsen]]
|isem_kap3 = [[Kaj Leo Johannesen]]
|leġislatura = ''[[Løgting]]''
|data_sħubija_UE =
|żona_kklassifika = 180
|poż_erja = 180 <!--pożizzjoni bbażata fuq l-istati sovrani biss-->
|erja_km2 = 1,399
|erja_mi_kw = 540
|perċentwal_ilma = 0.5
|sena_stima_popolazzjoni = 206
|stima_popolazzjoni = 49,709<ref name="CIA Factbook">{{ċita web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/fo.html |titlu=CIA - The World Factbook |editur=[[CIA]] |data=Lulju 2013 |lingwa=Ingliż}}</ref>
|poż_stima_popolazzjoni = 206 <!--pożizzjoni bbażata fuq l-istati sovrani biss-->
|sena_ċensiment_popolazzjoni = 2011
|ċensiment_popolazzjoni = 48,351
|densità_popolazzjoni_km2 = 35.5
|densità_popolazzjoni_mi_kw = 91
|poż_densità_popolazzjoni = <!--pożizzjoni bbażata fuq l-istati sovrani biss-->
|sena_PGD_PSX = 2012
|PGD_PSX = $1.642 biljun
|poż_PGD_PSX =
|PGD_PSX_per_capita = $33,700<ref name=imf2/>
|poż_PGD_PSX_per_capita =
|sena_IŻU = 2013
|IŻU = 0.895<sup>1</sup>
|poż_IŻU = 15
|kategorija_IŻU = <span style="color:#090;">għoli ħafna</span>
|tip_sovranità = Awtonomija {{nobold|fi ħdan ir-[[Danimarka|Renju tad-Danimarka]]}}
|avveniment_stabbilit1 = [[Storja tal-Gżejjer Faroe|Unifikata man-Norveġja]]
|data_stabbilit1 = 1035
|avveniment_stabbilit2 = [[Trattat ta' Kiel|Ċeduta lid-Danimarka]]
|data_stabbilit2 = 14 ta' Jannar 1814
|avveniment_stabbilit3 = Regola interna
|data_stabbilit3 = 1 ta' April 1948
|valuta = [[Krone Faroiż]]
|kodiċi_valuta = DKK
|żona_ħin = [[Ħin tal-Ewropa tal-Punent|WET]]
|differenza_ħku = +0
|żona_ħin_legali = [[Ħin tas-sajf tal-Ewropa tal-Punent|WEST]]
|differenza_żona_ħin_legali = +1
|cctld = [[.dk]]
|kodiċi_telefoniku = +298
|sena_PGD_nominali = 2008
|PGD_nominali = $2.45 biljun<ref name=imf2/>
|poż_PGD_nominali =
|PGD_nominali_per_capita = $50,300<ref name=imf2/>
|poż_PGD_nominali_per_capita =
|nota1 = Informazzjoni tad-Danimarka tinkudi l-Gżejjer Faroe u l-Groenlandja.
}}
 
Il-gżejjer'''Gżejjer tal-Faroe''' ([[Lingwa Faroiża|Faroiż]]:''Føroyar'') huma grupp ta' [[gżira|gżejjer]] u [[arċipelagu]] li qegħdin taħt is-sovranità tar-renju[[Danimarka|Renju Daniż]], huma jinsabu bejn il-baħar[[Baħar Norveġiż]] u l-oċean[[Oċean Atlantiku]] tat-tramuntana, kważi nofs triq bejn in-[[Norveġja]] u l-[[Iżlanda]]. Iż-żona totali ta' dawn il-gżejjer hija, bejn wieħed u ieħor ta'1,400 kilometru kwadru, b'popolazzjoni li tammonta għal madwar 50,000 ruħ skont iċ-ċensiment li sar fl-2010. Il-gżejjerGżejjer tal-Faroe huma awtonomi, voldieri huwa stat li jmexxi lilu nnifsu mingħajr ma jindaħallu stat ieħor fl-affarijiet interni, u dawn il-gżejjer ilhom taħt id-Danimarka sa mill-1948.
Matul is-snin, il-poplu tal-Faroe ħa kontroll tal-kwistjonijiet domestiċi. Dawk l-oqsma li baqgħu kkonsidrati bħala r-responsabbilità tad-Danimarka huma: id-difiża militari, il-pulizija, il-gustizzja u l-ministeru tal-affarijiet barranin. Il-gżejjer tal-Faroe għandhom ukoll, ir-rappreżentanti tagħhom fil-kunsill Nordiku, bħala membri tad-delegazzjoni Daniża. Il-gżejjer kienu assoċjati u ntaxxati min-Norveġja, mill-unjoni kalmarja u mid-Danimarka-Norveġja sal-1814, meta n-Norveġja kienet unita mal-Iżvezja. L-Iskandinavja kienet għaddejja minn taqlib politiku, segwit mis-sitt koalizzjoni fil-gwerer Napoleoniċi, meta t-trattat ta' Kiel iggarantixxa l-kontroll fuq il-Faroe, fuq l-Iżlanda u l-Grinlandja mid-Danimarka,fl-1814. Il-monopolju Daniż intemm fl-1856.
 
Matul is-snin, il-poplu tal-FaroeFaroiż ħa kontroll tal-kwistjonijiet domestiċi. Dawk l-oqsma li baqgħu kkonsidrati bħala r-responsabbilità tad-Danimarka huma: id-[[difiża militari]], il-[[pulizija]], il-[[gustizzja]] u l-ministeru tal-affarijiet barranin. Il-gżejjerGżejjer tal-Faroe għandhom ukoll, ir-rappreżentanti tagħhom fil-kunsill[[Kunsill Nordiku]], bħala membri tad-delegazzjoni Daniża. Il-gżejjer kienu assoċjati u ntaxxati min-Norveġja, mill-unjoni[[Unjoni kalmarjata' Kalmar]] u mid-[[Danimarka-Norveġja]] sal-1814, meta n-Norveġja kienet unita mal-[[Żvezja|Iżvezja]]. L-[[Skandinavja|Iskandinavja]] kienet għaddejja minn taqlib politiku, segwit mis-sitt[[Sitt koalizzjoniKoalizzjoni]] fil-gwerer[[Gwerer Napoleoniċi]], meta t-trattat[[Trattat ta' Kiel]] iggarantixxa l-kontroll fuq il-Faroe, fuq l-Iżlanda u l-Grinlandja[[Groenlandja]] mid-Danimarka, fl-1814. Il-monopolju Daniż intemm fl-1856.
 
==Annimali==
 
L-annimali domestiċi tal-gżejjerGżejjer tal-Faroe huma r-riżultat tal-1,200 sena ta' tgħammir iżolanti. Bħala riżultat, ħafna mill-annimali domestiċi li jinsabu fuq il-gżejjer huma uniċi, għalhekk ma ssibhomx fi bnadi oħra fid-dinja. It-tgħammir domestiku ta' dawn il-gżejjer jinkludi: Il-poni, il-baqra, in-nagħaġ, il-wiżż u l-papra, li għandhom dehra pjuttost differenti mill-kumplament tal-ispeċi l-oħra preżenti fid-dinja.
 
=== Mammiferi ===
 
Ftit huma l-ispeċijiet ta' Mammiferi terrestjali, li jgħixu fis-salvaġġ tal-gżejjerGżejjer tal-Faroe, fil-fatt il-Mammiferi ġew introdotti mill-bniedem. Tlieta mill-ispeċijiet ta' din il-gżira jinsabu f'kompetizzjoni bejniethom, dawn huma l-fenek tal-muntanji(Lepus timidus), il-ġurdien kannella(Rattus norvegicus) u l-ġurdien tad-dar(Mus musculus domesticus). Minbarra dawn l-ispeċijiet elenkati, darba waħda kien hemm ir-razza tan-nagħġa domestika, li jsejħula l-Faroes (meħuda mill-emblema ta' dan in-nazzjon), varjetà ta' nagħaġ salvaġġ li rnexxielu jissopravivi fuq Little Dimun sa nofs is-seklu dsatax.
 
L-arkubaleni griżi huma komuni madwar ix-xtut tal-gżejjerGżejjer tal-Faroe. Bosta speċi ta' ċetaċej jgħixu fl-ilmijiet ta' madwar il-gżejjer. Magħrufin l-aktar bħala l-baleni piloti tal-pinen twal (Long-finned Pilot Whales) (Globicephala melaena), għadhom jiġu kkaċjati min-nies tal-gżira sal-lum il-ġurnata skont it-tradizzjoni twila tal-lokal. Kultant il-Baleni qattiela (killer whales) jżuru l-fjordi tal-gżejjer tal-Foeriżi, però dan huwa avveniment rarissimu.
==Kultura==
 
L-għeruq tal-kultura tal-gżejjerGżejjer tal-Faroe għandha l-għeruq tagħha imposti fil-kultura Nordika. Il-gżejjerGżejjer tal-Faroe kienu f'iżolament totali matul bosta żminijiet mill-fażijiet tal-kultura prinċipali u mill-movimenti storiċi li ġraw fi ħdan l-Ewropa. Dan ifisser, li huma żammew parti kbira mill-kultura tradizzjonali tagħhom. L-ilsien mitkellem huwa l-Farsi, wieħed mill-ilsna Skandinivi insulari li huwa mnissel mill-ilsien arkajk tan-Norveġiżi, mitkellem fl-Iskandinavja matul il-perjodu tal-Vikingi, l-oħrajn ikunu: l-Iżlandiż u l-ilsien estint, Nom, lsien li huwa maħsub li kien kompletament intelliġibli mill-poplu Faroiż. Sas-seklu 15, l-ilsien Faroiż kien jinkiteb b'ortografija li kienet simili għal dik Iżlandiża u Norveġiża, però wara r-riforma tal-1538, il-mexxejja Daniżi eskludew din il-forma ta' kitba mill-iskejjel, mill-knejjes u mid-dokumenti uffiċjali. Għalkemm din it-tradizzjoni mitkellma salvat għal 300 sena l-lingwa ma kinitx tinkiteb. Dan ifisser li l-poeżiji u l-istejjer kienu jiġu mgħoddija oralment. Dawn ix-xogħolijiet kienu maqsuma fid-diviżjonijiet segwenti: ævintýr (Stejjer) u f'kvæði (ballids), fejn ta' sikwit, hija stabbilita l-mużika u ż-żfin tal-medju-evu. Eventwalment dawn ix-xogħolijiet letterarji nkitbu fis-seklu dsatax.
 
==Trasport==
 
Minħabba l-art ġeblija u d-daqs relattivament żgħira tal-gżejjerGżejjer tal-Faroe, is-sistema tat-trasport ma kinitx estensiva bħalma kienet f'postijiet oħra fid-dinja. Però issa, is-sitwazzjoni nbidlet u l-infrastruttura ġiet żviluppata estensivament sabiex tkun tista' taqdi 'l poplu Faroiżi bl-aħjar mod possibbli. Xi 80% tal-popolazzjoni tal-gżejjer hija konnessa permezz ta' mini li jgħaddu minn ġol-muntanji u minn bejn il-gżejjer, permezz ta' diversi pontijiet u trejqiet li jgħaqqdu l-gżejjer il-kbar mat-tlett igżejjer kbar tal-Grigal flimkien, filwaqt li jgħaqqdu ż-zewġt igżejjer il-kbar l-oħra tan-nofsinhar taż-żona prinċipali b'vapuri ġodda. Dawn il-gżejjer jipposjedu toroq eċċellenti li jwassluk lejn kull villaġġ mibni fuq din il-gżira, però dawn it-toroq ma jwasslux lejn is-sebat igżejjer żgħar, li fuq sitta minnhom hemm villaġġ wieħed.
 
[[File:Faroes030417-nasa(2).jpg|thumb|Il-mappa tal-gżejjerGżejjer tal-Faroe]]
==Ġeografija==
 
Il-Gżejjer tal-Faroe jifformaw arċipelagu li jikkonsisti minn tmintax-il gżira maġġuri, madwar 655 kilometru 'l bogħod mill-kosta tat-tramuntana tal-Ewropa, bejn il-baħar Norveġiż u l-oċean Atlantiku tat-Tramuntana, xi nofs triq bejn l-Iżlanda u n-Norveġja, bl-eqreb ġirien ikunu l-gżejjer Skoċċiżi tat-Tramuntana u tal-Punent. Il-ko-ordinati tal-gżejjerGżejjer tal-Faroe huma 62°00′T, 06°47′P. Il-Gżejjer ikopru żona ta' 1,399 kilometru u m'għandhom l-ebda lagi jew xmajjar maġġuri. Il-kosta hija ta' 1,170 kilometru u l-unika gżira sinifikanti, li hija diżbitata hija Litla Dimun. Il-gżejjer huma robusti u ġeblija ma' xi qċaċet baxxi; il-kosti huma fil-maġġor parti tagħhom irdum. L-ogħla punt ġeografiku ta' din il-gżira huwa Slættaratindur, li jinsab madwar 882 metru (2,894 pied) 'il fuq mil-livell tal-baħar.
 
===Id-Distanzi tal-eqreb Pajjiżi u Gżejjer===
*[[Danimarka]]: {990 kilometru}
 
[[File:Faroe Islands, Eysturoy, Funningsfjørður (fjord) in October.jpg|thumb|Il-gżejjerGżejjer tal-Faroe, f'Eysturoy, Funningsfjørður (fjord) f' Ottubru]]
 
==Klima==
 
Il-klima ta' dawn il-gżejjer hija kkaratterizzata bħala waħda Sotto-Artika, skont il-klassifikazzjoni tal-klima Köppen. Il-karattru ġenerali tal-klima tal-gżejjer huwa influwenzat mill-qawwa sħuna tal-oċean Atlantiku, li tipproduċi l-kurrent tal-Atlantiku tat-Tramuntana Dan, flimkien mal-moviment kontinwu ta' kwalunkwe sors ta' arja sħuna, jassigura l-moderazzjoni tax-xtiewi (b'temperatura medja ta' 3.0 sa 4.0 gradi jew 37 sa 39°F), filwaqt li s-sjuf huma bierda (b'temperatura medja ta' 9.5 sa 10.5 °C jew 49 sa 51°F. Matul is-sena, il-gżejjer ikunu bir-riħ, bis-sħab u kesħin, b'madwar 260 jum ta' xita annwali. Il-gżejjer jinsabu fil-passaġġ ta' dippressjonijiet, li jiċċaqilqu lejn il-Grigal, u għalhekk dan ifisser li rwiefen qawwija u xita qalila huma possibbli f'kull żmien matul is-sena. Ġranet bix-xemx huma rari iżda jingħad li l-ġranet imċajpra u mdallma huma komuni. L-Urugan 'Faith' ħabat għall-gżejjerGżejjer tal-Faroe fil-5 ta' Settembru tal-1966, b'irwiefen li jsostnu madwar il-100 mil kull siegħa(mph), u minn hemm faqqgħet maltempata li waqqfet il-ħidma tas-sistema tropikali. Ir-reġistrazzjoni tal-informazzjoni meteoroloġika tal-gżejjerGżejjer tal-Faroe bdiet fl-1867.
 
==Festi Pubbliċi==
 
{{Ara wkoll| Il-festi pubbliċi tad-Danimarka}}
<div style="-moz-column-count:3; column-count:3;">
*[[L-Ewwel tas-sena]], 1 ta' Jannar.
*[[L-Għid ta' nhar it-Tnejn]]
*[[Jum il-bandiera]], 25 ta' April.
*General/Great Prayer Day ([[Store Bededag|Dýri biðidagur]]), 4th Friday after Easter.
*[[Jum l-aċċessjoni]]
*[[Jum il-kostituzzjoni]], 5 ta' Ġunju (Vaganza ta' nofs jum).
*[[Ólavsøka|Jum Sant.Olav]], 29 ta' Lulju (Jum nazzjonali).
*[[Lejlet il-Milied]], 24 ta' Diċembru.
*[[Milied|Il-Milied]], 25 ta' Diċembru.
*[[Jum il-Boksing]], 26 ta' Diċembru.
*[[Lejlet l-ewwel tas-sena]], 31 ta' Diċembru (Vaganza ta' nofs jum).
</div>
 
==Referenzi==
{{Referenzi}}
 
{{Kunsill Nordiku}}
 
[[Kategorija:Gżejjer Faroe]]
[[Kategorija:Pajjiżi gżejjer]]
14 183

modifiki